Showing posts with label historio. Show all posts
Showing posts with label historio. Show all posts

2010-06-14

Urbo Slovaka komloŝ'

Antaŭhieraŭ mi traveturis la urbon, kiun mi jam multe vidis. La nomo de la urbo estas Tótkomlós. Malgraŭ tio, ke tiu urbo estas malproksime de la slovaka limo, estas multaj slovakoj en ĝi. Eĉ slovakaj lernejoj estas en mia departamento. La nomero "tót" restis en la nomo de la urbo eĉ post la malgrandigo de nia lando en 1918. (Malgraŭ kiel alilandanoj faris tion kun la eksaj hungaraj urboj). Tót signifas slovaka, kaj komlós signifas lupola. Cetere eĉ la familia nomo de miaj vicgefratoj estas Tóth. Kaj ekzistas multaj slovakdevenaj hungaraj nomoj kiel ekzemple mia vicavino Judit Zelenyánszki. La slovaka nomo de tiu urbo estas "Slovenský komlóš". Ĉiuj surskriboj estas tie skribitaj eĉ en la slovaka lingvo. Mi ne scias, kial la slovaka partamento kontraŭagas kontraŭ la hungaraj aferoj, malgraŭ tio ke en Hungario ni ne subpremas kaj neniam subpremis ilin. :( Tiuj du nacioj havas multajn komunajn valorojn... Ĉu vi slovakoj vidas same la situacion? Cetere en ĉi tiu urbo mi trovis la jenan straton:




Tre bona stratonomo ĉu ne? :)

Ipernity-komentoj:

Stanislaw Rynduch
Stanislaw Rynduch diras:
Vi devus tuj esplori de kiu tempo estas tiu tabulo, kia estas historio, ĉu estas tie ankoraŭ esperantistoj ktp ktp... Poste vi povas skribi eble malgrandan rakonton. La tempoj forpasas, kaj historio pereas. Post du tri generacioj jam oni tute ne scias kiu iniciatis ĝin, kiuj estis la pioniroj. Provu esplori . Eble vivas familianoj, kiuj scias tion, eble ili eĉ havas iujn memoraĵojn de tiamaj tempoj. Eĉ povas okazi, ke iu eĉ havas karton skribitan de iu fama E-pioniro eĉ de Zamenhof mem. Tiu karto ĉu letero estas tre valora por historio kaj por kolektantoj. Mi mem jam provis aĉeti Zamenhof-karton kaj ĉiam en aŭcioj mi pretis doni tro malmulte. Aliaj havis pli dikan monujon!
Mi deziras al vi multe da feliĉo kaj sukceson!
antaŭ 2 jaroj
Szabi
Szabi diras:
Ah, kiel mi esploru? Mi havas emon esplori! Kie mi devus startigi la esploradon?
antaŭ 2 jaroj
Stanislaw Rynduch
Stanislaw Rynduch diras:
Kara Szabi,
mia ĉambro estas malgranda E-muzeo. Hodiaŭ preskaŭ ĉio estas ricevebla en aŭcioj, sed multajn aferojn oni povas nur surloke esplori. Kiel komenci?
Unue provu demandi en Hungara Asocio , ĉu estas en tiu loko iu grupo aŭ unuopa esperantisto malnova. Se jes, provu kontaktiĝi kun ĝi aŭ li. Se ne tiam vi devas mem pridemandi en tiu loko. En administrejo oni povas doni al vi informon de kiam estas tiu tabulo, eble eĉ kiu ĝin proponis.
Ofte okazi tie, ke iu tute simple pendis tabulon ĉe la domo, kie ankoraŭ ne estis nomo de la strato, kaj poste oni simple akceptis. Demandu, ĉu eble en tiu domo loĝis esperantisto. Ofte la serĉado okazas nula, sed ĉe okazo oni parolas kun la homoj kaj interesigas ilin pri Esperanto.
Se vi havos iun demandon mi ĉiam pretas respondi , se nur mi povas.
antaŭ 2 jaroj
Milokula Kato
Milokula Kato diras:
Mi multfoje kaj plurokaze sciiĝis ke en Hungarujo oni respektas la kulturajn rajtojn de la gentaj malplimultoj. Unu el la eminentaj slovakoj loĝantaj en Hungarujo estas Oldrich Knichal, esperantisto kaj esperantlingva verkisto.
antaŭ 23 monatoj
Szabi
Szabi diras:
Dankon pro la konfirmo. Mi ne konas lin/ŝin. Mi esplorserĉadetos lin/ŝin!
antaŭ 23 monatoj 
Szabi modifis tiun ĉi komenton antaŭ 23 monatoj.

2010-02-14

Oceano, maro, lago

Estas du surprizaj aferoj pri la senfluaj akvoj kun kiujn mi renkontis.

La unua ŝajnas preskaŭ bonege konata, ĉar ni lernas ĝin en la lernejo: Hungare Kaspio estas: Kaszpi-tenger (Maro Kaspi). Do ni nomas ĝin maro, sed diras, ke ĝi estas lago. Nuntempe ĝi estas pli kaj pli nomata: Kaszpi-tó (Lago Kapsi). Ĉu en via lingvo?

La duan mi nur nun rimarkis. Pli interese! Ni lernis dum la geografiaj lecionoj, ke ekzistas 3 oceanoj: La Pacifika Oceano, la Hinda Oceano kaj la Atlantika Oceano. Iun tagon - mi ne memoras pro kio - sed mi legis pri Jeges-tenger (laŭvorte: Maro Glacia; cetere: Arkta Oceano) en Vikipedio. Kiam mi ŝanĝis lingvon aŭ al la angla aŭ al la germana aŭ al Esperanto, mi vidis ke ĝia nomo estas: Arkta Oceano. Kaj estas skribite, ke ekzistas 4 oceanoj. Ĉu kio?

Se iu demandus hungaron kiom da oceanoj estas sur Tero, tiam estas certe ke hungaro respondus: tri! Se mi demandus vin, ĉu vi respondus kvar?!?!?!?!?!?! Aŭ ĝi estas simila al la hungara Kaspio; ke vi diras ke ĝia nomo estas Arkta Oceano, sed vi scias ke ĝi estas maro?

Ipernity-komentoj:

M. Strid #ЄЭ#
M. Strid #ЄЭ# diras:
Malnova dirmaniero estas "la sep maroj" (de la mondo), sed neniu scias kiujn. Svede estas "hejma" vorto "hav" = maro kaj pli fremda vorto "ocean", kiu ĉiam devas esti granda kaj estas nur du: Atlantika kaj Hinda. Sed espe, ĉu ne ankaŭ Antarktika estas oceano?
antaŭ 2 jaroj konstanta ligilo | respondi | viŝi )
Szabi
Szabi diras:
Interese! Sed ĉefe ĝi estas mia damando. Fakte kiom da oceanoj ekzistas?
antaŭ 2 jaroj
Paŭl
Paŭlpro diras:
Ankaŭ en la nederlanda lingvo oni parolas pri Kaspische Zee, = Kaspia Maro.

En niaj lernejoj oni instruas, ke ekzistas kvin oceanoj: pacifika, antlantika, hinda, arkta kaj antarkta. Sed la kvanto de oceanoj estas ja nur konvencio, ĉar envere ekzistas nur unu oceano.
antaŭ 2 jaroj
Szabi
Szabi diras:
Jes, vi pravas.
antaŭ 2 jaroj
Blazio VAHA  (n.s. WACHA, Balázs)
Blazio VAHA (n.s. WACHA, Balázs) respondas:
Do ekzistas La Tera Oceano kaj ocean-partoj kun (sporadaj?) propraj nomoj. Ĉu la parto-nomoj kovras la tuton? Aŭ eble ĉe kelkaj partoj de la akvego oni povus diskuti, "sur kiunoma oecen-parto
nun oni estas ŝipveturanta?"
antaŭ 2 jaroj
Szabi
Szabi diras:
Jes. Kiam mi estis eta kaj lernis ke estas tri oceanoj, mi pensadis: "Sed ĉi tie kaj ĉi tie kaj eĉ ĉi tie ili fluas unu en la alian... Mi ne komprenas..."

Mi ne scias kial ili devas havi diversajn nomojn aŭ kial ili ne havas pli da nomoj.
antaŭ 2 jaroj

2009-11-06

Lingva reformo

Inter la jaroj 1790-1820 estis la lingva reformo de la hungara lingvo. La poetoj ĉiam vidis, ke ne estas tiom multe da vortoj en la hungara, ke oni povu esprimi ĉion per ili. Oni ofte uzis latindevenajn vortojn kaj esprimojn (kiuj estis ĝeneralaj, sed hodiaŭ nekompreneblaj). En tiuj jaroj Hungario ankuraŭ ne havis oficialan lingvon. La tiama reĝo Jozefo la dua, volis, ke la germana estu la oficiala lingvo. Tiam ĉiuj hungaroj ekribelis kaj ĉiuj rimarkis, ke la lingvo bezonas novigon. La estroj kaj la lingvistoj (ĉefe Ferenc Kazinczy) kreis novajn vortojn, preskaŭ 10 000 (kompreneble pro la artefariteco ili estas logike konstruitaj).

La metodoj de la vortkreado povas esti interesaj:

1. Derivado:
laz|ít - malstreĉ|i

2. El la oftaj – kaj ŝajne regulaj - vortfinaĵoj oni kreis novajn sufiksojn:
új|onc – nov|ulo
uszo|da – naĝejo

3. Per mallongigo:
cikkely – cikk (artikolo ambaŭ)
vizsgál –vizsga (ekzameni – ekzameno)

4. Per vort-mutilado:
gyárt - gyár (fabriki – fabriko)

5. Vortkunmetado:
szem|üveg (okul|vitro(j))
folyó|irat („fluanta skribaĵo” – revuo)

Kaj la plej interesaj por mi:

6. Kuntirado:
híg + anyag (dilua + materialo) - higany (hidrargo)
cső + orr (tubo + nazo) - csőr (beko)

7. Spegula tradukado:
latina: materia (materio) - „mater” - anya (patrino); -ia (mi ne scias kial sed) –g - materialo -anyag

germana: Kellner (kelnero) - „Kell” (Kelo) estas „pince” kaj –er estas –ér - pincér – kelnero – se mi dirus ekzemple: kelisto

Restis latindevenaj vortoj ĉiam kun la originaj finaĵoj: -is –us –um (hungaraj vortoj: logikus, akvárium, szentimentalizmus, egoizmus, fasizmus, eufemizmus, statikus, dinamikus, fenomenális, organizmus).

Tiuj vortoj ŝajnis tiam strangegaj, sed oni ĉiam vole uzis tiujn novajn vortojn, kaj hodiaŭ ili jam ŝajnas esti ne nur tute kompreneblaj sed naturaj, malartefaritaj por ni.

Ipernity-komentoj:

GiTa
GiTa diras:
Ege interesa artikolo! Dankon!
antaŭ 2 jaroj konstanta ligilo | respondi | traduki | viŝi )
V I Z I   László*
V I Z I László* diras:
"folyó|irat („fluganta skribaĵo” – revuo)" ne "fluganta" sed "fluanta" :-)
antaŭ 2 jaroj
Szabi
Szabi respondas:
Ho, mi eraris. Vi pravas. :)
antaŭ 2 jaroj
V I Z I   László*
V I Z I László* diras:
"laz|ít - malstreĉ|igi" nu, ne tute.

malstreĉigi = lazíttatni; malstreĉi = lazítani :-)

La problemo devenas el tio, ke la baza hungara radiko havas alian aspekton, do estas malfacile klarigi la derivadon fremdlingve. "Laza" estas simpla adjektivo, ĝia Esperanta ekvivalento estas participo: "malstreĉita".

Se vi prenas la neologismon "loza", la afero fariĝos pli klara: "loz|igi"
antaŭ 2 jaroj 
V I Z I László* modifis tiun ĉi komenton antaŭ 2 jaroj.
Szabi
Szabi diras:
Mi tute ne trovis tiun vorton en la vortaroj. Dankon!
antaŭ 2 jaroj
V I Z I   László*
V I Z I László* diras:
Lerta artikolo!
antaŭ 2 jaroj
Szabi
Szabi diras:
Dankon!
antaŭ 2 jaroj
Viktoro
Viktoro diras:
Tre interesa artikolo!

Mi tre surpriziĝis pri la rekta tradukado.
La vorto "materia" en la latina, laŭ mia scio, signifis "ligno" ne "patrino". Ĉu estas "mater-ia"? aŭ ĉu la rekta tradukado estas vortludo?
antaŭ 2 jaroj
Szabi
Szabi diras:
La rekta tradukado ne estas vortludo. Mi pensas, ke la vorto "materia" signifas: materio, aŭ materialo, ĉu ne? Sed la vortparto "mater" signifas patrino en multaj lingvoj: mother (en la angla), Mutter (en la germana), mate (en la kataluna?) ...

Kaj la finaĵo -ia mi ne scias kial transformiĝis -g (eble pro tio ke la landoj finiĝas per -ia latine, kaj hungare per -g -. Ĝi estas stranga kaj nefakula penso sed vidinte la antaŭaĵojn mi ne tro surpriziĝus)

materia - anyag
mater - anya

(mi serĉadis en la latina vortaro, kaj ligno estas lignum) eble mi skribis tiun parton ne tro klare antaŭe.
antaŭ 2 jaroj
Szabi
Szabi diras:
Ceteraj raktaj tradukaĵoj:

el la germana:
álláspont - (starpunkto) - starpunkto
belátás - (envido) - diskrecio

latina:
rokonszenv - (sim|ila pasio) - simpatio
kivonat - (eltiraĵo) - ekstrakto, eltiraĵo

latina kaj germana:
befolyás - (enfluo) - influo

franca kaj germana:
légyott - (estu tie) - rendevuo

Rilate al nomoj:

latina:
Szilárd - (Firma) - Konstanto
Győző - (venkanto) - Viktoro
antaŭ 2 jaroj 
Szabi modifis tiun ĉi komenton antaŭ 2 jaroj.
V I Z I   László*
V I Z I László* diras:
Esperante ĝi estas ne "randevuo" sed "rendevuo", cetere bonaj ekzemploj. Precipe la tradukitajn nomojn oni povus daŭrigi:

Brúnó - Barna (bruna)
Wolf - Farkas (Lupo)
Flóra - Virág (floro)

ktp.
antaŭ 2 jaroj
Szabi
Szabi diras:
Bone. Dankon!
antaŭ 2 jaroj
Laslo Kovacs
Laslo Kovacs diras:
Sal Szabi! Gratulon por la artikolo!
antaŭ 2 jaroj
Szabi
Szabi diras:
Dankon Laslo!
antaŭ 2 jaroj
Mielo
Mielo diras:
Vi verkis interesan tekston. Ankaŭ al mi plaĉas :-)
antaŭ 2 jaroj
Szabi
Szabi diras:
Dankon Mielo! :)
antaŭ 2 jaroj
Éva Juhász
Éva Juhász diras:
Ankaŭ al mi tre plaĉas via artikolo!
antaŭ 2 jaroj
Szabi
Szabi diras:
Dankon ankaŭ por vi, Éva!
antaŭ 2 jaroj
Vladimír Türk*
Vladimír Türk*pro diras:
Certe la artikolo valoras pleje por hungaroj, sed ankaŭ por mi ĝi alportis interesajn informojn, dankon!
antaŭ 2 jaroj
Szabi
Szabi diras:
Ah, ne nur por hungaroj! Mi volis prezenti ĉi tiujn interesaĵojn al ĉiuj!
antaŭ 2 jaroj